Wiele emocji w postępowaniach sądowych dotyczących zachowku budzi kwestia możliwości żądania obniżenia zachowku lub zmniejszenia wysokości zachowku z uwagi na zasady współżycia społecznego. W związku z tym należy pamiętać, że w sprawie o zachowek nie jest wyłączone obniżenie wysokości zachowku na podstawie art. 5 k.c.
Jednakże ocena sądu, czy żądanie zapłaty sumy odpowiadającej wysokości zachowku stanowi nadużycie prawa, bądź też jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, nie powinna pomijać, że prawa osoby uprawnionej do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma wobec swoich najbliższych.
Zachowek stanowi bowiem minimum zagwarantowanego udziału w spadku spadkobiercy ustawowemu (pisałam o tym we wpisie dotyczących podstawowych informacji o zachowku) i pozbawić tego udziału na tej podstawie można tylko w sytuacjach rzeczywiście wyjątkowych, na przykład gdy głównym składnikiem spadku jest prawo do lokalu służące zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego do zapłaty zachowku w razie braku możliwości zaspokojenia tych potrzeb gdy inne składniki spadku nie wystarczą na zaspokojenie roszczenia z tytułu zachowku.