Właściwość rzeczowa sądu
Właściwość rzeczowa sądu oznacza określenie, który sąd rejonowy, czy sąd okręgowy jest właściwy do rozpoznania sprawy o zachowek. Właściwość rzeczowa sądu jest ustalana z uwzględnieniem wysokości roszczenia o zapłatę zachowku.
W zależności od wysokości zachowku, właściwy do wytoczenia będzie albo sąd rejonowy – do kwoty 75 tysięcy złotych, zaś jeżeli kwota dochodzonego zachowku przekracza 75 tysięcy złotych będzie właściwy sąd okręgowy.
Właściwość miejscowa sądu
Właściwość miejscowa oznacza, który konkretnie sąd właściwy rzeczowo (rejonowy albo okręgowy) będzie właściwy do rozpoznania pozwu o zachowek.
Sądem właściwym do wytoczenia powództwa z tytułu zachowku, podobnie jak w innych sprawach z zakresu prawa spadkowego (dziedziczenia, zapisu, polecenia) jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Ustalenie ostatniego miejsca spadkodawcy następuję według reguł określony w kodeksie cywilnym, czyli co do zasady przyjmuje się, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Należy pamiętać, że tylko jedno miejsce może być uznane za miejsce zamieszkania. Przy ustalaniu ostatniego miejsca zamieszkania trzeba mieć na względzie również fakt, że samo zameldowanie nie może przesądzać o posiadaniu w danej miejscowości miejsca zamieszkania. Zameldowanie samo w sobie może być uznane jedynie za jedną z przesłanek ułatwiających ustalenie miejsca zamieszkania. Pod pojęciem miejsca zamieszkania należy w pierwszej kolejności uznać centrum życiowej działalności konkretnej osoby.
Przy wnoszeniu pozwu o zachowek pamiętać należy, że niewskazanie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub miejsca położenia majątku spadkowego stanowi brak formalny podlegający uzupełnieniu.
Jeżeli nie da się ustalić ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Polsce, np. w sytuacji gdy nigdy go nie posiadał, wyłącznie właściwym miejscowo do wytoczenia powództwa o zachowek będzie sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W przypadku, gdy majątek spadkowy jest rozproszony i znajduje się w okręgach różnych sądów w Polsce, właściwy będzie każdy z tych sądów. Z kolei jeżeli część majątku spadkowego znajduje się za granicą, a część w Polsce, właściwym miejscowo będzie tylko ten sąd, w którego okręgu w Polsce znajduje się część majątku spadkowego. W momencie kiedy cały spadek znajduje się za granicą, a nie uda się ustalić ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Polsce, w przypadku gdy sądom polskim przysługuje jurysdykcja krajowa, Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo.
Właściwość sądu w sprawach o zachowek ma charakter wyłączny, co oznacza, że zainteresowane strony nie mogą jej dowolnie modyfikować. Przy czym istnienie właściwości wyłącznej nie stoi na przeszkodzie wyznaczeniu przez sąd przełożony innego równorzędnego sądu, zamiast właściwego.