Dlaczego istnieje zachowek?
Na początku należy zauważyć, że prawo do zachowku wynika z bardzo bliskiego stosunku rodzinnego oraz więzi istniejącej między uprawnionym do zachowku a spadkodawcą. Zachowek służy urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych oraz realizacji zasady, iż nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem zupełnie dobrowolnie, z pominięciem swoich najbliższych.
Tym samym zachowek ogranicza w pewien sposób swobodę rozrządzania majątkiem, którą każdy za życia posiada, mogąc dowolnie nim dysponować dokonując darowizny, bądź też sporządzając testament. Tymczasem instytucja zachowku wprowadza rozwiązanie zgodnie z którym będzie on przysługiwać wymienionym w ustawie osobom nawet wbrew woli spadkodawcy. Więcej informacji o zachowku można przeczytać tutaj: https://wojciechrudzki.pl/prawo-spadkowe/zachowek/ .
Zachowek stanowi roszczenie o zapłatę, którego osoba uprawniona może dochodzić od spadkobierców, jako, że obowiązek jego spełnienia należy do długów spadkowych. Przy czym roszczenie o zachowek staje się wymagalne dopiero z chwilą określenia przez sąd jego wysokości według cen z daty orzekania o nim, co więcej z tą datą staje się możliwe naliczanie odsetek za opóźnienie
Warto pamiętać, że prawo do zachowku jest dziedziczne, o ile spadkobiercy osoby uprawnionej należą również do kręgu osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy. Zachowek stanowi także wierzytelność zbywalną, która może być przeniesiona w drodze przelewu na inną osobę.
Należy pamiętać, że zachowek podlega podatkowi od spadków i darowizn określonemu w ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
Kiedy można żądać zachowku?
Roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia przysługuje osobie uprawnionej, która nie uzyskała należnej jej kwoty w drodze:
- darowizny uczynionej przez spadkodawcę,
- powołania do spadku, bądź w postaci,
- zapisu (windykacyjnego lub zwykłego).
Tym samym nie ma znaczenia, w jakiej postaci roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku zostały zaspokojone.
W każdym przypadku, gdy uprawniony do zachowku, dziedziczący z ustawy wespół z innymi osobami, nie otrzymał należnego mu zachowku, ma przeciwko współspadkobiercom roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia
Zachowek – kto może się go domagać?
Prawo do zachowku zostało przyznane najbliższej rodzinie spadkodawcy: jego zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom. Krąg osób posiadających prawo do zachowku obejmuje także przysposobionych i ich zstępnych, a także przysposabiającego.
Prawo do zachowku przysługuje tylko osobom, które byłby powołane do dziedziczenia ustawowego, dlatego też nie obejmuje osób, które zrzekły się dziedziczenia po zmarłym, odrzuciły spadek, zostały uznane za niegodne dziedziczenia lub wydziedziczone, a także wyłączone od dziedziczenia orzeczeniem sądu. Z kolei testament negatywny wyłączający od dziedziczenia ustawowego nie pozbawia takiego spadkobiercy prawa do zachowku
Zstępni osób wyłączonych od dziedziczenia, traktowanych tak jakby nie dożyły otwarcia spadku, mogą wejść w ich miejsce. Przy czym w przypadku zrzeczenia się dziedziczenia dojdzie do tego, o ile tak postanowiono w umowie pomiędzy spadkobiercą ustawowym a przyszłym spadkodawcą.
Wysokość zachowku osoby uprawnionej co do zasady wynosi połowę wartości udziału, jaki przypadałby jej przy dziedziczeniu ustawowym. Jednakże w przypadku osób małoletnich albo trwale niezdolnych do pracy zachowek został określony w wyższej wartości i wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie. Warto pamiętać, że dla ustalenia małoletniości lub trwałej niezdolności do pracy rozstrzygająca będzie w tym przypadku chwila otwarcia spadku.